Jeszcze do niedawna jedno przeoczenie mogło kosztować najbliższą rodzinę bardzo dużo. Wystarczyło nie zgłosić na czas nabycia spadku po rodzicu, małżonku czy dziecku, aby bezpowrotnie stracić zwolnienie z podatku od spadków i darowizn. Nawet jeśli opóźnienie wynikało z choroby, sytuacji losowej albo zwykłej niewiedzy. Od 2026 r. ta zasada wreszcie się zmienia. Ustawodawca wprowadził możliwość przywrócenia terminu na zgłoszenie spadku przez najbliższych członków rodziny, co w praktyce może uratować wiele osób przed niepotrzebnym podatkiem.
To jednak nie jedyna zmiana. Nowelizacja ustawy o podatku od spadków i darowizn („Ustawa PSD”) porządkuje również moment powstania obowiązku podatkowego przy dziedziczeniu oraz zasady składania zeznań podatkowych.
Przywrócenie terminu na zgłoszenie spadku – przełomowa zmiana dla najbliższej rodziny
Zgodnie z dotychczas obowiązującym przepisem Ustawy PSD obowiązywał sztywny sześciomiesięczny termin. Dotyczył on osób z tzw. grupy „0”, czyli małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwa, ojczyma i macochy. Termin ten dotyczył złożenia zgłoszenia formularza SD-Z2, pozwalającego na skorzystanie ze zwolnienia od podatku od spadków i darowizn.
Termin miał charakter absolutny. Jeśli nie został dotrzymany, zwolnienie przepadało, a spadek był opodatkowany jak dla I grupy podatkowej. Nowe przepisy odchodzą od tego formalizmu.
Od 7 stycznia 2026 r. dodano art. 4c do Ustawy PSD, który to pozwala przywrócić termin na zgłoszenie nabycia spadku (SD-Z2), jeżeli podatnik uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (ust. 1).
Jeżeli podatnik wykaże, że nie ponosi winy za spóźnienie, organ podatkowy będzie mógł termin przywrócić, stosując odpowiednio regulacje Ordynacji podatkowej o przywracaniu terminów (art. 162 i 163 Ordynacji podatkowej).
Co istotne, ustawodawca przewidział również sytuację, w której organ zdążył już wydać decyzję podatkową. Jeżeli po skardze do sądu administracyjnego termin zostanie jednak przywrócony, decyzja podatkowa musi zostać uchylona, a postępowanie umorzone (art. 4c ust. 2). To rozwiązanie realnie chroni podatników przed negatywnymi skutkami wcześniejszego formalnego podejścia.
Jasny moment powstania obowiązku podatkowego przy dziedziczeniu
Drugą istotną zmianą jest doprecyzowanie momentu powstania obowiązku podatkowego przy nabyciu spadku. Dotychczas obowiązek ten był powiązany z chwilą przyjęcia spadku, co w praktyce często prowadziło do wielu problemów. Spadkobiercy nie zawsze mieli świadomość, że spadek został przyjęty z mocy prawa, a jednocześnie nie dysponowali jeszcze żadnym dokumentem potwierdzającym swoje prawa.
Od 7 stycznia 2026 r. obowiązek podatkowy przy dziedziczeniu powstaje dopiero z chwilą uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego (art. 6 ust. 1 pkt 1 Ustawy PSD). Jeżeli nabycie spadku jest potwierdzane przez inny niż sąd organ państwa obcego, za równoważne uznaje się również wydanie odpowiedniego dokumentu przez ten organ (art. 6 ust. 1c).
Zmiana ta daje podatnikom większą pewność prawa. Obowiązki podatkowe są teraz jednoznacznie powiązane z momentem uzyskania formalnego dokumentu, który i tak jest niezbędny do „załatwienia” spraw spadkowych.
Nowe zasady składania zeznań podatkowych SD-3
Nowelizacja porządkuje również przepisy dotyczące składania zeznań podatkowych. Zmienione brzmienie art. 17a ust. 1 Ustawy PSD jasno wskazuje, że zeznanie podatkowe należy złożyć w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego, także wtedy, gdy obowiązek ten powstaje ponownie na podstawie art. 6 ust. 4.
Dodatkowo wprowadzono nowy art. 17a ust. 1a, który reguluje sytuacje, w których podatnik nie spełnił warunków zwolnienia, na przykład nie złożył w terminie zgłoszenia SD-Z2. W takim przypadku termin na złożenie zeznania SD-3 wynosi miesiąc od dnia upływu terminu zgłoszenia, a jeśli podatnik wystąpił o przywrócenie terminu – miesiąc od dnia, w którym odmowa przywrócenia stała się ostateczna.
To rozwiązanie zamyka luki interpretacyjne, które pojawiły się na tle wcześniejszych przepisów i orzecznictwa sądów administracyjnych.
Wejście w życie i znaczenie zmian w praktyce
Nowe przepisy weszły w życie 7 stycznia 2026 roku. Co ważne, zgodnie z przepisami przejściowymi część nowych przepisów, w tym te dotyczące możliwości przywrócenia terminu, mają zastosowanie również do nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych, które nastąpiło przed tą datą, o ile termin na zgłoszenie jeszcze nie upłynął.
Masz pytania albo nie masz pewności, czy nowe przepisy obejmują Twoją sytuację? Skontaktuj się z nami
Powyższe podsumowanie ma charakter ogólny i dotyczy przepisów aktualnych na dzień publikacji artykułu. Jeśli masz pytania lub potrzebujesz wsparcia w konkretnej sprawie – skorzystaj z formularza kontaktowego.
