Ostatnie miesiące to prawdziwy wysyp działań restrukturyzacyjnych. Presja na efektywność, dynamiczny rozwój fundacji rodzinnych oraz potrzeba uporządkowania struktur grupowych sprawiają, że przedsiębiorcy coraz odważniej sięgają po narzędzia Kodeksu spółek handlowych. Jednym z najpopularniejszych jest podział przez wydzielenie. Konstrukcja ta pozwala „odciąć” fragment biznesu i przenieść go do innego podmiotu bez likwidacji spółki dzielonej. W praktyce jednak kluczową kwestią pozostaje podział spółki a rozliczenie VAT. Przedsiębiorcy chcą bowiem wiedzieć, czy taka operacja będzie neutralna na gruncie tego podatku.
Czym jest podział przez wydzielenie?
Zgodnie z art. 529 § 1 pkt 4 Kodeksu spółek handlowych podział przez wydzielenie polega na przeniesieniu części majątku spółki dzielonej na istniejącą lub nowo zawiązaną spółkę. W zamian wspólnicy spółki dzielonej obejmują udziały lub akcje. Cechą charakterystyczną jest to, że spółka dzielona nie traci bytu prawnego a funkcjonuje dalej, choć z uszczuplonym majątkiem.
Podstawowe zasady podatku VAT
Aby zrozumieć logikę opodatkowania podziału, trzeba przypomnieć podstawową zasadę systemu VAT. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług („Ustawa VAT”), opodatkowaniu podlega m.in. odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. Art. 7 ust. 1 tej ustawy definiuje dostawę jako przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel, a art. 8 ust. 1 – świadczenie usług jako każde świadczenie niebędące dostawą. Konstrukcja jest celowo szeroka, ustawodawca chciał objąć VAT zasadniczo wszystkie odpłatne transakcje podatnika. Przeniesienie majątku w ramach wydzielenia mieści się więc w zakresie tej regulacji.
Wyjątek od opodatkowania VAT
Od powyższej reguły ustawodawca wprowadził istotny wyjątek. Zgodnie z art. 6 pkt 1 Ustawy VAT, przepisów tej ustawy nie stosuje się do transakcji zbycia przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa (ZCP). Jeżeli przedmiotem wydzielanego majątku jest ZCP, cała operacja pozostaje poza zakresem VAT – nie generuje podatku należnego po stronie spółki dzielonej. W przeciwnym razie transakcja podlega VAT na zasadach ogólnych jako odpłatna dostawa poszczególnych towarów (wynagrodzeniem są tu otrzymane udziały) i świadczenie usług.
Definicję ZCP zawiera art. 2 pkt 27e Ustawy VAT – to organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie zespół składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązań, przeznaczonych do realizacji określonych zadań gospodarczych, mogący stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące te zadania.
W praktyce organów podatkowych i sądów administracyjnych wykrystalizowały się cztery przesłanki, które muszą być spełnione łącznie:
- istnienie zespołu składników materialnych i niematerialnych (wraz ze zobowiązaniami),
- wyodrębnienie organizacyjne (dział, oddział, jednostka w strukturze),
- wyodrębnienie finansowe (możliwość przypisania przychodów, kosztów, należności i zobowiązań),
- wyodrębnienie funkcjonalne – zdolność do samodzielnego prowadzenia działalności.
Praktyka organów podatkowych przy podziale spółki
Odnosząc powyższe do podziału spółki w kontekście podatku VAT kluczowe znaczenie będzie miało to czy wydzielona część majątku będzie stanowić przedsiębiorstwo lub ZCP czy też nie.
Najlepiej ilustrują to dwie świeże interpretacje Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej. W interpretacji indywidualnej z 24 kwietnia 2026 r. (sygn. 0111-KDIB3-2.4012.156.2026.3.DK) organ uznał, że wydzielany dział sprzedaży spółki świadczącej usługi księgowe i pośrednictwa stanowi ZCP. Decydujące okazało się to, że dział dysponował własnym zespołem pracowników, sprzętem, licencjami CRM, znakami towarowymi oraz umowami z klientami. W spółce dzielonej pozostawały zasoby pozwalające na samodzielne kontynuowanie działalności księgowej. W konsekwencji podział taki był poza VAT.
Z kolei w interpretacji z 14 kwietnia 2026 r. (sygn. 0111-KDIB3-3.4012.44.2026.4.AW) spółka chciała wydzielić dział zarządzania nieruchomościami obejmujący m.in. lokal, w którym jednocześnie mieściła się siedziba i sklep drugiego działu pozostającego w spółce. Organ uznał, że skoro po podziale spółka dzielona nie mogłaby prowadzić podstawowej działalności bez umowy najmu ze spółką przejmującą, wydzielanemu zespołowi brakuje samodzielności funkcjonalnej. W konsekwencji podział taki podlega opodatkowaniu VAT zgodnie z ogólnymi zasadami.
Dlatego planując podział przez wydzielenie warto odpowiednio przygotować strukturę organizacyjną i dokumentację. W praktyce kluczowe znaczenie mają uchwały wewnętrzne, wyodrębnienie finansowe oraz przypisanie umów, pracowników i zobowiązań. Istotna jest także możliwość wykazania, że wydzielany segment działalności rzeczywiście funkcjonuje jako odrębna jednostka biznesowa. To właśnie te elementy najczęściej decydują o tym, czy reorganizacja będzie neutralna na gruncie VAT.
Powyższe podsumowanie ma charakter ogólny i dotyczy przepisów aktualnych na dzień publikacji artykułu. Jeśli masz pytania lub potrzebujesz wsparcia w konkretnej sprawie – skorzystaj z formularza kontaktowego.
